Moet je een studie kiezen
op basis van de arbeidsmarkt?

Ouders, decanen en studie-adviseurs zeggen het regelmatig: kijk goed naar wat de arbeidsmarkt vraagt. Kies iets met perspectief. Zorg dat je straks een baan kunt vinden. Het klinkt verstandig. Maar het is een gevaarlijk vertrekpunt voor een studiekeuze.

De arbeidsmarkt van straks is niet die van nu

Een studie duurt drie tot vijf jaar. De arbeidsmarkt verandert sneller. Beroepen die nu veel vacatures hebben, kunnen over vijf jaar verzadigd zijn. Beroepen die nu schaars zijn, bestaan over tien jaar misschien nauwelijks meer in de huidige vorm. Wie nu kiest op basis van arbeidsmarktverwachtingen, gokt op een toekomst die niemand precies kent.

Dat betekent niet dat je de arbeidsmarkt volledig moet negeren. Maar hem als primair kompas gebruiken is een risico dat weinigen zich realiseren.

Wat er mis gaat bij de verkeerde motivatie

Stel dat je kiest voor een studie die goed op de markt ligt, maar die niet aansluit bij wie je bent. Je begint met de beste bedoelingen. Maar ergens in het tweede of derde jaar merk je dat de motivatie ontbreekt. Niet omdat je lui bent, maar omdat je dagelijks iets doet wat niet bij je talenten past.

Ik zie dat patroon regelmatig in begeleiding: mensen die een technische of zorgstude kozen om de zekerheid, en jaren later vastlopen omdat er nooit echt een klik was. De zekerheid die de arbeidsmarkt leek te bieden, bleek geen zekerheid over een goed werkend leven.

Wat een beter vertrekpunt is

Niet de arbeidsmarkt, maar jijzelf. Wie jij bent, wat je energie geeft, hoe je van nature werkt en in welke omgeving je het beste tot je recht komt. Als je dat helder hebt, kun je kijken welke richtingen daarbij aansluiten en hoe die zich verhouden tot de arbeidsmarkt. Dan weeg je arbeidsmarktperspectief mee als een van de factoren, niet als de enige.

Dat is een heel andere volgorde, en het levert een heel andere keuze op.

En AI dan?

Een vraag die ik steeds vaker hoor: heeft het nog wel zin om iets te kiezen als AI straks zo veel overneemt? Het is een eerlijke vraag, en de onzekerheid eronder is reëel. AI verandert beroepen, soms snel. Maar dat maakt een goede studiekeuze niet minder belangrijk. Het maakt hem urgenter.

Beroepen die goed bestand zijn tegen automatisering hebben iets gemeenschappelijks: ze vragen om menselijk oordeel, relatie, context of creativiteit. Dat zijn precies de kwaliteiten die bij sommige mensen van nature sterk zijn, en bij anderen niet. Wie vanuit zijn eigen talenten kiest, kiest bijna vanzelf iets wat moeilijker te automatiseren is. Niet omdat hij dat vooraf uitrekent, maar omdat hij doet wat bij hem past.

Bovendien: de onzekerheid over AI treft iedereen, of je nu kiest op basis van de arbeidsmarkt of op basis van jezelf. Het verschil is dat iemand die doet wat hem energie geeft, makkelijker beweeglijk blijft. Die past zich aan, leert door en vindt nieuwe vormen. Iemand die koos puur voor de zekerheid heeft bij tegenwind minder om op terug te vallen.

Talent en arbeidsmarkt hoeven niet te botsen

Voor de meeste mensen is er een richting te vinden die aansluit bij wie ze zijn en ook perspectief biedt op de arbeidsmarkt. Die twee zijn zelden onverenigbaar. Maar je vindt die richting niet door met de arbeidsmarkt te beginnen. Je vindt hem door met jezelf te beginnen, en dan te kijken wat er past.